Blog Akademii

Dlaczego dzieci tyj膮? Wojciech Eichelberger o przyczynach oty艂o艣ci

Kiedy m贸wimy o epidemii oty艂o艣ci dzieci i m艂odzie偶y, od razu do g艂owy przychodz膮 dwa powody – siedz膮cy tryb 偶ycia i niew艂a艣ciwe od偶ywianie. Rzadko zastanawiamy si臋 nad g艂臋bszymi przyczynami „poch艂aniania” jedzenia, a tymczasem to tutaj mo偶e by膰 prawdziwe 藕r贸d艂o problemu. Psychoterapeuci zgodnie twierdz膮, 偶e obsesyjne objadanie si臋 mo偶e by膰 autoagresj膮 wymierzan膮 w siebie pod wp艂ywem r贸偶nych czynnik贸w.

Syndrom autoagresywnego objadania si臋 i oty艂o艣ci (AOiO)

Obsesyjne objadanie si臋, prowadz膮ce do oty艂o艣ci, jest objawem, za kt贸rym stoi wiele mo偶liwych przyczyn 鈥 zar贸wno w postaci wrodzonych i nabytych mechanizm贸w fizjologicznych, a tak偶e nabytych mechanizm贸w psychicznych, czyli psychogennych uwarunkowa艅 objadania si臋 i oty艂o艣ci. Tu interesowa膰 nas b臋d膮 wy艂膮cznie psychogenne uwarunkowania syndromu autoagresywnego objadania si臋 i oty艂o艣ci dzieci i m艂odzie偶y – i tylko te, kt贸re najcz臋艣ciej pojawiaj膮 si臋 w obszarze moich do艣wiadcze艅 z praktyki psychoterapeutycznej, a zarazem maj膮 posta膰 ukrytej/nie艣wiadomej lub jawnej/艣wiadomej autoagresji (na u偶ytek tego tekstu w skr贸cie: syndrom AOiO).

Najcz臋艣ciej spotykane uwarunkowania powoduj膮ce autoagresj臋 om贸wi艂em wcze艣niej w artykule 鈥濪laczego dzieci si臋 samookaleczaj膮(link). Samookaleczanie si臋 jest ekstremaln膮 postaci膮 czynnej autoagresji skierowanej wprost na cia艂o i przynosz膮cej natychmiastowy, widoczny i odczuwalny skutek – czasami gro藕ny dla zdrowia i 偶ycia.

W zestawieniu z samookaleczaniem si臋, oty艂o艣膰 wydaje si臋 wi臋c by膰 autoagresj膮 zdecydowanie mniej gro藕n膮. Patrz膮c jednak na odleg艂e w czasie, zdrowotne, psychiczne i spo艂eczne skutki syndromu AOiO, wida膰 wyra藕nie, 偶e jest to zdecydowanie gro藕niejszy atak na w艂asny organizm, na psychik臋 i na jako艣膰 偶ycia ni偶 samookaleczanie si臋. Tym bardziej gro藕ny, 偶e destrukcyjne dzia艂anie syndromu AOiO jest podw贸jnie zakamuflowane. Opr贸cz tego, 偶e jest on – z natury swojej – trudn膮 do zdemaskowania agresj膮 biern膮, to z regu艂y jest tak偶e „przebrany” w dodatkowo maskuj膮cy kostium niby-troski. Nie ulega wi臋c w膮tpliwo艣ci, 偶e psychogenna oty艂o艣膰 艣wiadczy o tym, 偶e w psychice naszego dziecka/nastolatka dzia艂a cichy, powolny i podst臋pny zab贸jca. W obszarze zdrowia somatycznego pr臋dzej czy p贸藕niej spowoduje on: nadci艣nienie, cukrzyc臋, zawa艂 serca, wylew, choroby autoimmunologiczne, uczulenia, zaburzenia funkcji seksualnych i rozrodczych, choroby staw贸w i kr臋gos艂upa, za艣 w obszarze zaburze艅 psychicznych: wahania nastroju, stany depresyjno-l臋kowe, depresj臋. A w obszarze spo艂ecznym – czyli relacji z otoczeniem ludzkim 鈥 syndrom AOiO przyczynia si臋 do poczucia osamotnienia, niepe艂nosprawno艣ci, odrzucenia, izolacji, napi臋tnowania i upokorzenia.

Depresja dzieci i m艂odzie偶y - kurs online

Oczywi艣cie nie ka偶da psychogenna oty艂o艣膰 dziecka i nastolatka jest przejawem autoagresji.

Pr贸cz funkcji autoagresywnej, niekontrolowane objadanie si臋 i w konsekwencji oty艂o艣膰 mo偶e spe艂nia膰 r贸wnie偶 funkcje obronne (syndrom Obronnego Objadania si臋 i Oty艂o艣ci 鈥 czyli w skr贸cie na u偶ytek tego tekstu OoiO ). Dla pe艂nego obrazu, w zako艅czeniu podam dwa przyk艂ady obronnych zastosowa艅 oty艂o艣ci psychogennej.

Pozostaj膮c przy oty艂o艣ci autoagresywnej: w celu trafnego diagnozowania jej genezy, trzeba dokona膰 podstawowego rozr贸偶nienia 艣ci艣le powi膮zanego z okresem 偶ycia, w kt贸rym taka oty艂o艣膰 si臋 pojawi艂a. Z tego punktu widzenia mo偶emy wyr贸偶ni膰 oty艂o艣膰 autoagresywn膮 wt贸rn膮 i pierwotn膮.

Syndrom Obronnego Objadania si臋 i Oty艂o艣ci jako autoagresja wt贸rna

Autoagresja wt贸rna dotyczy dzieci, za oty艂o艣膰 kt贸rych odpowiedzialno艣膰 ponosz膮 ich rodzice/opiekunowie lub jakie艣 wrodzone predyspozycje dziecka. W pierwszym przypadku przekarmianie dziecka nie jest przejawem poczucia winy za deficyt mi艂o艣ci do niego ani nie jest to bierno-agresywne 鈥瀦apychanie鈥 jedzeniem wszelkiej ekspresji negatywnych uczu膰 i odczu膰 dziecka 鈥 lecz oty艂o艣膰 dziecka jest wynikiem zwyk艂ego zaniedbania, braku wiedzy, niewydolno艣ci wychowawczej lub/i tradycji systemu rodzinnego (鈥漌 naszej rodzinie wszyscy s膮 tacy grubi鈥).

W wypadku oty艂o艣ci b臋d膮cej wynikiem predyspozycji wrodzonej, sprawa jej wczesnej i niezawinionej przez nikogo genezy jest jeszcze bardziej oczywista. W ka偶dym z tych przypadk贸w chodzi o oty艂o艣膰, do kt贸rej dziecko zosta艂o doprowadzone zanim jeszcze sta艂o si臋 samo艣wiadome 鈥 czyli przed 3-4 rokiem 偶ycia. W tych okoliczno艣ciach autoagresja dziecka jest w istocie strategi膮 radzenia sobie z niezawinion膮/niewybran膮 oty艂o艣ci膮, lecz zarazem z agresj膮 r贸wie艣niczego otoczenia (鈥濭rubas!鈥, 鈥濼艂u艣cioch!鈥, 鈥濿ieprz!鈥, 鈥濨eczka!鈥 itp.).

Syndrom autoagresywnego objadania si臋 i oty艂o艣ci jako autoagresja wt贸rna staje si臋 w贸wczas psychiczn膮 obron膮 dziecka w pocz膮tkach szko艂y podstawowej. Niestety, w miar臋 up艂ywu czasu, cz臋sto przekszta艂ca si臋 w trwa艂膮, agresywn膮 postaw臋 wobec samego siebie, kt贸rej towarzyszy psycho-somatyczne uzale偶nienie od nadmiernych ilo艣ci jedzenia.

AOiO jako autoagresja wt贸rna przejawia si臋 najcz臋艣ciej w dw贸ch postaciach: strategii klowna i strategii wsp贸艂ciemi臋偶yciela.

Strategia klowna – ma zapobiec ostatecznemu odrzuceniu/porzuceniu/osamotnieniu, uratowa膰 wi臋藕 z wrogim otoczeniem poprzez wej艣cie z nim w prze艣miewczy sojusz przeciwko sobie. W praktyce ma to posta膰 wt贸rowania agresywnemu otoczeniu w na艣miewaniu si臋 oraz szydzeniu z w艂asnej oty艂o艣ci i jej skutk贸w. Elementem tej strategii jest oczywi艣cie nie艣wiadome autoagresywne objadanie si臋 i tycie. Zachowanie dziecka mo偶na wtedy por贸wna膰 do zachowania cyrkowego klowna, kt贸ry wyolbrzymia s艂abe, czasami wr臋cz odra偶aj膮ce cechy swojego wygl膮du i zachowania po to, aby zyska膰 poklask i sympati臋 publiczno艣ci. Autoagresywne objadanie si臋 鈥瀗a pokaz鈥, 鈥瀗a rekord鈥 i 鈥瀌la zgrywu鈥 stanowi膮 wi臋c istotne elementy tej strategii. Towarzysz膮cy temu klimat emocjonalny cz臋sto ma charakter nieustannej nadmiarowej weso艂o艣ci (hipomania).

Strategia wsp贸艂ciemi臋偶yciela 鈥 te偶 ma zapobiec odrzuceniu i wykluczeniu z grupy r贸wie艣niczej. Tym razem jednak dziecko identyfikuje si臋 z jawnie agresywnymi i upokarzaj膮cymi przekazami na jego temat, generowanymi przez jego r贸wie艣nicze i doros艂e otoczenie (za wyborem tej strategii cz臋sto kryje si臋 wprost agresywna, a czasami wr臋cz czynna agresja rodzic贸w/opiekun贸w adresowana do oty艂ego dziecka). W praktyce strategia wsp贸艂ciemi臋偶yciela charakteryzuje si臋 izolacj膮, staniem z boku, przyjmowaniem roli ofiary, 鈥瀋h艂opca do bicia鈥, 鈥瀔oz艂a ofiarnego鈥. Stosuj膮ce t臋 strategi臋 dziecko mo偶e prowokowa膰 tak偶e czynn膮 agresj臋 ze strony otoczenia i reagowa膰 na ni膮 masochistycznie – jako na zas艂u偶on膮 kar臋. Z czasem nadmierne objadanie si臋 przejdzie w u艣wiadamian膮 preferencj臋 s艂u偶膮c膮 z jednej strony autoagresji, a z drugiej mitygowaniu stan贸w depresyjno-l臋kowych. Klimat emocjonalny zwi膮zany ze strategi膮 wsp贸艂ciemi臋偶yciela to wycofanie, dra偶liwo艣膰, czynna agresja skierowana na siebie (wyrywanie sobie w艂os贸w, bicie si臋 pi臋艣ciami po g艂owie i po udach, obgryzanie paznokci, szczypanie si臋, rozdrapywanie sk贸ry, si臋ganie po u偶ywki i narkotyki itp.), a tak偶e stany l臋kowe i depresyjne.

Syndrom autoagresywnego objadania si臋 i oty艂o艣ci jako autoagresja pierwotna

Syndrom AOiO jako przejaw autoagresji pierwotnej bierze si臋 z sytuacji podobnej do tej, kt贸ra powoduje samouszkodzenia – czyli z faktu dorastania w 艣rodowisku rodzinnym, kt贸re nie jest w stanie dostarczy膰 dziecku poczucia bycia wa偶nym i kochanym. Ale w przeciwie艅stwie do dzieci samookaleczaj膮cych si臋, dziecko oty艂e nie do艣wiadcza ze strony doros艂ego otoczenia jawnej agresji czynnej i werbalnej, lecz ukrytej agresji biernej w postaci ignorowania jego istotnych potrzeb, a nierzadko tak偶e samej jego obecno艣ci w 偶yciu rodzic贸w/opiekun贸w. Towarzyszy temu z regu艂y zwyczaj reagowania na przejawy z艂ego samopoczucia czy frustracji dziecka oferowaniem mu przez doros艂ych jedzenia i s艂odyczy. W rezultacie, dziecko do艣wiadczaj膮c latami biernej agresji doros艂ego otoczenia, opakowanej w pseudo-trosk臋 w postaci nieustaj膮cego karmienia, staje si臋 nawykowo/nie艣wiadomie autoagresywne 鈥 czyli wszelkie swoje emocjonalne potrzeby i frustracje t艂umi i koi kompulsywnym objadaniem si臋. W ten spos贸b nierozpoznany, nieu艣wiadomiony i niewyra偶ony gniew na pseudo-troskliwych, bierno-agresywnych rodzic贸w/opiekun贸w przeradza si臋 w trwa艂膮 autoagresj臋. Tym bardziej uporczyw膮, 偶e dostarczaj膮c膮 poczucia bezpiecze艅stwa i przyjemno艣ci czyli opakowan膮 w pseudo-trosk臋 o siebie. Z czasem nieuchronnie zamienia si臋 w trwa艂e uzale偶nienie, analogiczne do uzale偶nie艅 od u偶ywek i narkotyk贸w.

Syndrom autoagresywnego objadania si臋 i oty艂o艣ci jako autoagresja na libido

Ten mechanizm wi膮偶e si臋 ze sposobem postrzegania i oceniania swojego cia艂a, jego potrzeb i sposob贸w ich zaspokajania. Szczeg贸lnie potrzeb w艂a艣ciwych dla energii libido 鈥 czyli erotycznych i seksualnych. Wtedy uzale偶nienie od jedzenia przykrywa te potrzeby uniemo偶liwiaj膮c ich trafn膮 identyfikacj臋, a jednocze艣nie staje si臋 zast臋pczym, nie艣wiadomym sposobem ich zaspokajania. Podobnie, jak inne strategie obronne dziecka realizowane poprzez nadmierne jedzenie i oty艂o艣膰, tak i ta 艂atwo przekszta艂ca si臋 w trwa艂膮 postaw臋 偶yciow膮, kt贸ra mo偶e pozosta膰 niezmieniona do ko艅ca 偶ycia. Gruntem, na kt贸rym wyrasta taka obronna, a zarazem agresywna postawa wobec w艂asnego libido s膮 negatywne i silnie deprecjonuj膮ce przekonania dotycz膮ce cia艂a i seksualno艣ci obowi膮zuj膮ce w systemie rodzinnym dziecka, gdzie blisko艣膰, dotyk, przytulanie, g艂askanie nie wchodz膮 w gr臋. Wyparta, a wi臋c te偶 niedojrza艂a i z tych powod贸w demonicznie wyobra偶ana seksualno艣膰, realizowana jest prawie wy艂膮cznie poprzez przygotowywanie jedzenia i rytua艂y rodzinne zwi膮zane z jego poch艂anianiem. W ten spos贸b jedzenie staje si臋 zast臋pczym materia艂em nie tylko erotyzmu i seksualno艣ci, lecz nawet czu艂o艣ci i blisko艣ci. Syndrom AOiO powstaje wi臋c na zasadzie wyuczonego, a czasami konformistycznego dopasowania do wymog贸w systemu rodzinnego.

Syndrom autoagresywnego objadania si臋 i oty艂o艣ci jako autoagresywne blokowanie rozwoju i dorastania

Gdy doros艂e otoczenie dziecka nie by艂o w stanie adekwatnie odpowiedzie膰 na wczesne rozwojowe potrzeby dziecka, czyli na potrzeb臋 bezpiecze艅stwa, przyjemno艣ci i docenienia, wtedy dziecko w obawie przed dorastaniem i samodzielno艣ci膮 mo偶e nie艣wiadomie wybra膰 trwa艂膮 regresj臋, czyli pozostanie w roli dziecka. Nadmierne jedzenie i spowodowana tym oty艂o艣膰 (鈥瀟艂u艣ciutki jak rozkoszny bobas鈥) staj膮 si臋 wtedy naturalnym wyborem strategicznym, skutecznie chroni膮cym przed wymaganiami i niedogodno艣ciami dorastania i doros艂o艣ci. Z drugiej strony, strategia ta dostarcza z艂udne poczucie dzieci臋cego bezpiecze艅stwa opartego na poczuciu syto艣ci i ukrycia si臋 przed gro藕nym 艣wiatem doros艂ych w fa艂dach w艂asnego cia艂a, maj膮cych zast膮pi膰 niemowl臋cy becik czy 艣piworek.

Na koniec zapowiedziane na wst臋pie przyk艂ady objadania si臋 i tycia dzieci/nastolatk贸w jako nieautoagresywnej strategii obronnej

  • Syndrom Obronnego Objadania si臋 i Oty艂o艣ci ( OOiO ) jako reakcja obronna przed seksualizowaniem relacji z dzieckiem przez doros艂ych.

Ta strategia, cho膰 podobna w jej widocznych skutkach w postaci podtrzymywanej przez dziecko oty艂o艣ci, jest jednak obronn膮 odpowiedzi膮 dziecka na biegunowo r贸偶n膮 sytuacj臋 rodzinno-wychowawcz膮 ni偶 ta opisana pod nag艂贸wkiem 鈥濧OiO jako autoagresja na libido鈥. W tym wypadku kultura systemu rodzinnego w sprawach seksu idzie do przeciwnej 艣ciany. O seksie m贸wi si臋 otwarcie i cz臋sto wulgarnie. Jest przyzwolenie na naruszanie granic optymalnego fizycznego dystansu, nadmierne i nieuzasadnione obejmowanie si臋, poklepywanie, a nawet 鈥瀘bmacywanie鈥. W spos贸b pozbawiony szacunku i wra偶liwo艣ci komentowany jest wygl膮d innych ludzi pod wzgl臋dem ich seksualnej atrakcyjno艣ci. Dotyczy to tak偶e dorastaj膮cych nastolatk贸w, a w szczeg贸lno艣ci dziewcz膮t (鈥濧le ci cycki wyros艂y鈥, 鈥濧le ma fajn膮 dup臋. B臋d膮 na ni膮 ch艂opy lecie膰鈥). Bliscy krewni, a czasem nawet kt贸re艣 z rodzic贸w/opiekun贸w czy kto艣 z dalszych krewnych stwarza erotyczny klimat w relacji z nastolatk膮 czy nastolatkiem 鈥 czyli zaczyna traktowa膰 dorastaj膮ce dziecko jako obiekt seksualnego zainteresowania, a nawet po偶膮dania. W takiej sytuacji wiele dzieci obojga p艂ci 鈥 cho膰 zdecydowanie cz臋艣ciej s膮 to dojrzewaj膮ce dziewczyny 鈥 wybiera syndrom AOiO (lub anoreksj臋) jako 艣rodek do zamaskowania swojego dojrzewania i zwi膮zanej z tym atrakcyjno艣ci seksualnej w oczach doros艂ego otoczenia. Charakterystyczne dla takich przypadk贸w AOiO jest to, 偶e objadanie si臋 i oty艂o艣膰 pojawiaj膮 si臋 dok艂adnie w okresie dojrzewania, a tak偶e to, 偶e po osi膮gni臋ciu dojrza艂o艣ci, wyj艣ciu z domu i zmianie 艣rodowiska syndrom AOiO mo偶e szybko zanikn膮膰 jako zb臋dny.

  • Syndrom Obronnego Objadania si臋 i Oty艂o艣ci jako pr贸ba obrony przed stresem i l臋kiem 鈥 鈥瀟ycie odstresowe鈥

Spowodowany d艂ugotrwa艂ym stresem l臋k mo偶e silnie wp艂ywa膰 na prowadz膮ce do oty艂o艣ci objadanie si臋. Decyduj膮 o tym dwa mechanizmy: pierwszy fizjologiczny zwi膮zany z zawy偶onym poziomem kortyzolu – hormonu d艂ugotrwa艂ego stresu. Drugi mechanizm ma charakter psychologiczny i jest zwi膮zany z wczesn膮 pami臋ci膮 o jedzeniu jako panaceum na niemal wszelkie dolegliwo艣ci i k艂opoty. Obydwa mechanizmy cz臋sto dzia艂aj膮 jednocze艣nie, bardzo wydajnie nasilaj膮c objawy AOiO. Kortyzol, kt贸ry przez d艂ugie okresy czasu utrzymuje organizm w wyczerpuj膮cym stanie gotowo艣ci do walki lub ucieczki, bardzo zwi臋ksza zapotrzebowanie/apetyt organizmu na w臋glowodany i cukry. Z drugiej strony d艂ugotrwa艂y stan napi臋cia l臋kowego przywo艂uje pami臋膰 z pocz膮tk贸w 偶ycia, o tym jak jedzenie skutecznie koi艂o napi臋cie, l臋k, b贸l i frustracj臋.

Jest jeszcze trzecia strona oty艂o艣ci zwi膮zana ze stresem i l臋kiem, kt贸ra to prawdopodobnie w najwi臋kszym stopniu odpowiada za coraz bardziej powszechne nasilanie tego gro藕nego zjawiska w艣r贸d dzieci i nastolatk贸w.

Sekwencja psycho-fizjologicznych zdarze艅 – szczeg贸lnie w rozwijaj膮cych si臋 i wra偶liwych organizmach dzieci i nastolatk贸w – wygl膮da nast臋puj膮co: przewlek艂y stres (szkolny, domowy, instagramowy) powoduje wyczerpywanie energii, a w konsekwencji uczucie bezbronno艣ci i l臋k. To z kolei jeszcze bardziej podnosi poziom kortyzolu we krwi. Wysoki poziom kortyzolu nasila stresowy tryb funkcjonowania organizmu, co m.in. rozregulowuje jego funkcje regeneracyjne i zwi臋ksza zapotrzebowanie na dostarczaj膮ce 鈥瀞zybk膮鈥 energi臋 w臋glowodany i cukry. Og贸lny spadek energii sprawia, 偶e organizm, aby unikn膮膰 wypalenia energetycznego wchodzi w tryb oszcz臋dno艣ciowy. Na poziomie psychicznym przejawia si臋 to jako unikanie wysi艂ku, kontakt贸w z lud藕mi, preferowanie sytuacji bezpiecznych i rutynowych, niech臋膰 do ruchu i wychodzenia z domu. A to z kolei nasila jeszcze bardziej tendencj臋 do objadania si臋 i tycia.

Jak wida膰, ta psycho-fizjologiczna sytuacja ma struktur臋 b艂臋dnego ko艂a i pozytywnego sprz臋偶enia zwrotnego 鈥 a tak偶e pokazuje, 偶e szukanie w jedzeniu odpr臋偶enia i ratunku przed stresem jest si臋ganiem po lekarstwo gorsze od choroby, kt贸r膮 ma leczy膰. Strategia ta – jak ka偶de leczenie objawowe – 艂atwo si臋 utrwala i staje si臋 uzale偶nieniem rujnuj膮cym tak偶e doros艂e 偶ycie i zdrowie coraz wi臋kszej liczby ludzi.

Jedyn膮 skuteczn膮 form膮 profilaktyki i leczenia przyczynowego jest zdecydowane zredukowanie poziomu presji/stresu, kt贸remu poddawane jest dziecko i stworzenie mu okazji do bezpiecznego, bezstresowego odreagowywania ruchem jego napi臋cia l臋kowego i agresywnego.

(Rol膮 i znaczeniem ruchu i odreagowywania napi臋cia stresowego w rozwoju oraz w profilaktyce i zwalczaniu depresji dzieci i m艂odzie偶y zajm臋 si臋 w kolejnym tek艣cie z tego cyklu).

O Autorze

Wojciech Eichelberger

Jeden z najbardziej znanych, cenionych i do艣wiadczonych polskich psycholog贸w i terapeut贸w. Ma na swoim koncie wiele bestsellerowych ksi膮偶ek, w tym dla rodzic贸w, m.in. 鈥濸atchworkowe rodziny 鈥 jak w nich 偶y膰鈥, 鈥濲ak wychowa膰 szcz臋艣liwe dzieci鈥, 鈥濷 co pytaj膮 dzieci鈥, 鈥瀂dradzony przez ojca鈥 czy 鈥濩ia艂ko鈥. W Akademii Miasta Dzieci oferujemy jego nowe warsztaty online 鈥 Depresja dzieci i m艂odzie偶y.

149,00 
Najni偶sza cena z 30dni 馃泩

Najni偶sza cena regularna to 149z艂

Kup kurs
Recenzja stany ostre jak psychiatrzy lecz膮 nasze dzieci

Przyznam, 偶e z trudem zabiera艂am si臋 za lektur臋 ksi膮偶ki Marty Szarejko Stany ostre. Jak psychiatrzy…

Depresja dzieci i m艂odzie偶y Wojciech Eichelberger

Depresja to temat analizowany bardzo cz臋sto. Ja chcia艂bym porozmawia膰 o depresji dzieci i m艂odzie偶y inaczej…

jak budowa膰 autorytet u dziecka

Jak w kryzysie braku sprawdzonych autorytet贸w wskazywa膰 dziecku drog臋 w m膮dry spos贸b i czy w…

Obejrza艂am ostatnio film dokumentalny 鈥濻tutz鈥 na Netflixie. Phil Stutz to jeden z najlepszych psychoterapeut贸w na…

nastolatka z depresj膮

Samookaleczanie si臋 dzieci i nastolatk贸w bywa czasami nie艣wiadomym treningiem, niejako mentalnym prototypem samob贸jstwa, ale bywa…